“Modellerle düşünmek”: Karmaşık sistemler modellemesi dersi

Çeşitli akademik konularda ücretsiz online dersler yayınlayan Coursera sitesinde “Model Thinking” dersi başladı. Ders haftadan haftaya eklenen videolarla ilerliyor, ayrıca gerekli okumalar da sitede mevcut.

Dersleri veren Scott E. Page, Michigan Üniversitesi’nde profesör ve Karmaşık Sistemler İnceleme Merkezi’nin yöneticisi. Page modelleri matematiksel anımlara girmeden, kolay anlaşılır basit örneklerle anlatıyor. Modellerin matematiksel ayrıntıları için verilen okumalara bakabilirsiniz, veya merakınıza göre daha teknik kaynaklara yönelebilirsiniz.

Derslerin İngilizce olması biraz zorluk çıkarabilir ama İngilizce altyazılar olması biraz kolaylık sağlıyor.

Dersin ilk kısmı modellemenin ne olduğu, ne işe yaradığı, neden model kurulduğu hakkında. Page model oluşturmanın dünyanın karışıklığını daha iyi anlamamızı sağlayacağını anlatıyor. Açıkça ortaya konmuş modeller sayesinde daha net düşünebiliriz, karışık verileri düzene koyabiliriz, ve daha sağlıklı kararlar verebiliriz.

Bu konudaki okumalardan biri olan “Neden modellemeli?” başlıklı konuşmasında Joshua Epstein, herkesin kafasında zaten çeşitli olayların işleyişine dair kendine ait modeller bulunduğunu söylüyor. Bu modeller kafamızın içindedir ve muğlaktır. Madem model kuruyoruz, bari bütün ayrıntılarıyla ortada olan bir model kuralım. Böylece neyin ne olduğunu daha iyi görürüz, daha iyi iletişim kurarız.

Modelleme çok geniş bir kavram. Hatta bilimin tamamının bir modelleme olduğunu söyleyebiliriz. Bu dersler özellikle “karmaşık sistemler” denen alan için kurulmuş modelleri anlatıyor. Özellikle de, bireysel davranışların, kişiler arasındaki etkileşimler sonucunda topluluk ölçeğinde ne etkiler yarattığını inceliyor.

İkinci kısım siyaset bilimci Thomas Schelling’in Ayrışma Modeli ile başlıyor. Bu basit modelde, iki türden birçok birey bir dama tahtası üzerine dağılmış durumda. Her birey çevresinde kendine benzerlerin sayısının belli bir eşiğin altına düşmemesini istiyor. Bu davranış psikolojide “homofili” (benzerini tercih etmek) olarak bilinir. Schelling modelinde bir bireyin çevresinde kendi türünden çok az birey kaldıysa, birey yer değiştirir. Sistem dengeye ulaştığında, yeknesak bölgeler ortaya çıkar — topluluk ayrışmıştır. Ortaya çıkan ilginç sonuç, bireylerin benzerini arama eşiği mesela %30 gibi düşük bir sayı bile olsa, toplumsal ayrışmanın %70 gibi yüksek bir sayıya ulaşabilmesi. Page, gerçek şehirlerdeki demografik verilerde benzer ayrışmalar olduğunu gösteriyor.

Schelling modeli, yağ ile suyun ayrışması gibi bir etki ile toplumsal seviyede bir organizasyon oluşturuyor. Bunun dışında bireyler birbirlerinden etkilenerek de toplumsal bir değişim oluşturabilirler. Granovetter modeli buna bir örnek. Bu modelde bireyler belli bir modanın veya tercihin çevrelerinde kaç kişide olduğuna bakıyor ve ona göre tercih yapıyorlar. Ardında Page, Ayakta Alkışlama modelini sunuyor. Bu modelde bireyler bir konseri ayakta alkışlamaya karar verirken hem önce kaç kişinin kalktığına, hem de kendi algılarına göre kalitenin belli bir eşiğin üzerinde olup olmadığına bakıyorlar.

Üçüncü kısımda olasılık dağılımlarına basit bir girişten sonra, Çan Eğrisi’nin özel önemini anlatıyor. Beş dakikalığına Altı Sigma kavramını anlattıktan sonra Hücresel Otomatlar’a yöneliyor. Hayat Oyunu’nun beklenmedik karmaşıklığını gösterip ve Stephen Wolfram’ın bir boyutlu hücresel otomatlarının çeşitli kurallar altında rastgele veya karmaşık davranış üretmelerini inceliyor.

Şimdilik mevcut bulunan dördüncü kısım karar verme modellerine dair ama henüz onları seyretmedim. Önümüzdeki haftalarda yeni dersler düzenli olarak eklenecek.

Derslerde modellerin davranışının animasyonu için NetLogo programı kullanılıyor. Bu Java tabanlı program, kendine özgü bir dille programlanarak çeşitli sistemlerin simülasyonunu yapmakta kullanılıyor. Programı ücretsiz olarak indirip kurabilirsiniz. Model kütüphanesinde çok sayıda simülasyon hazır olarak geliyor. Seçtiğiniz sistemin davranışını bir grafik arayüz ile inceleyebilir, değişik parametrelerle çalıştırabilirsiniz.

Karmaşık sistemlerin ne olduğunu merak eden ama teknik ayrıntılara girmek istemeyen herkese bu dersi takip etmelerini tavsiye ederim. Ücretsiz olarak kaydolduktan sonra videoları kendinize uygun zamanlarda keyfinize göre seyredebilirsiniz.

Reklamlar

Kaan Öztürk hakkında

Kaan Öztürk İstanbul’da doğdu. İstanbul Lisesi ve Boğaziçi Fizik mezunu. Rice Üniversitesi‘nde uzay fiziği alanında doktora yaptı. Işık ve Yeditepe üniversitelerinde ders verdi. 2015-2016 döneminde Rice'da ziyaretçi araştırmacı olarak çalıştı. Bugünlerde Sabancı Üniversitesi'nde optimizasyon ve yapay öğrenme konularında doktoraüstü araştırmacı olarak çalışıyor.

25 Şubat 2012 tarihinde İlginç Şeyler içinde yayınlandı ve , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin. 4 Yorum.

  1. Hocam bu sistemin pratikte uygulanmasıyla ilgili, derste anlatılanlar haricinde örnekler verseniz, kendinizden bir şeyler yazsanız çok daha güzel olur sanki.

    • Bu yazıyı ilgili olanlara bir duyuru niyetiyle yazdım. Kendim de bu konuların bazılarını yeni öğreniyorum. İleride elimden geldiği, bilgim yettiği kadarıyla başka örneklerden bahsetmeye çalışırım. Ama Scott hoca zaten pratik örnekler veriyor, kaçırmayın derim.

  2. Yunus Tüfekçi

    Hocam ücretsi yazmışsınız ama siteye girince ücretsiz program sertifika vermiyor. 49 dolar karşılığında sertifika veriyor diyor değer mi sizce ?

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: